Herken deepfakes in 3 simpele stappen

De eerste deepfakes lieten in 2017 meteen zien hoe AI kon worden misbruikt. Een Reddit-gebruiker plaatste pornovideo’s waarin de gezichten van de actrices waren vervangen door die van bekende vrouwen die daar niets mee te maken hadden. Inmiddels zijn deepfakes veel makkelijker te maken, maar de bedoelingen erachter zijn vaak nog even dubieus.

Is het echt of is het nep?

Ook vóór de opkomst van AI werden foto’s en video’s volop bewerkt, gefilterd en geretoucheerd om de werkelijkheid mooier voor te stellen. Goede beeldbewerking vroeg toen nog om technisch inzicht en ervaring met professionele hard- en software.

Nu neemt AI een groot deel van dat werk over. Met de juiste app kan bijna iedereen binnen enkele minuten een overtuigende deepfake maken, ook met verkeerde bedoelingen. Bovendien wordt de technologie steeds slimmer. Opvallende fouten, zoals zes vingers of extra armen, komen daardoor steeds minder vaak voor.

Deepfakes met een boodschap

Deepfakes zijn vooral bedoeld om mensen op het verkeerde spoor te zetten. Door bekende personen een bepaalde boodschap te laten verkondigen, kan het gedrag en de mening van de toehoorder beïnvloed worden. Zo werden de beelden van artsen en BN’ers onlangs nog op grote schaal misbruikt om voedingssupplementen aan de man te brengen. Maar ook in verkiezingstijd kunnen deepfakes een middel zijn om de publieke opinie te beïnvloeden en feiten te verdraaien. En het is natuurlijk ook een manier om iemands reputatie door het slijk te halen.

3 stappen om een deepfake te herkennen

Eigenlijk zou je jezelf dus bij elke video of afbeelding moeten afvragen: wat is een deepfake en wat niet? Vooral als het filmpje gedeeld wordt via sociale media of willekeurige websites. Wees daarom kritisch en onderzoekend. Dit stappenplan helpt daarbij:

Stap 1. Kijk naar het gezicht van de spreker

Controleer of de mond simultaan meebeweegt met de gesproken woorden. Beweegt het gezicht op natuurlijke wijze? En knippert de spreker eigenlijk wel? Let op alles wat onnatuurlijk overkomt. 

Stap 2. Kijk naar de omgeving

AI baseert zich op tweedimensionale beelden. Dat betekent dat deepfakes vaak erg slecht presteren op het gebied van licht en schaduw. Ook zogenaamde verdwijnpunten worden volledig over het hoofd gezien. Denk bijvoorbeeld aan een weg die in de verte maar niet smaller lijkt te worden. Blokkerige of wazige plekken in het beeld zijn ook verdacht.

Stap 3: verifieer de bron

De volgende stap vereist wat online zoekwerk. Het kan dan zeker geen kwaad om een VPN in te schakelen. Vooral als je via openbare netwerken surft en veilig toegang wil krijgen tot nieuwsplatforms of persoonlijke accounts. 

Ga na waar de video of afbeelding voor het eerst gepubliceerd werd door omgekeerd te zoeken. Met een screenshot zijn ook video’s op deze manier te traceren. Wordt er bepaalde informatie gedeeld? Dan is het altijd slim om na te gaan wat reguliere media of bijvoorbeeld Nieuwscheckers over dat onderwerp schrijven.

Tot slot

Het wordt steeds lastiger om een deepfake te herkennen. De fouten die AI nu nog maakt, zullen in de toekomst steeds minder voorkomen. We kunnen daardoor niet zonder meer alles geloven wat we horen en zien. Maar met gezond verstand, een kritische blik en wat onderzoek komt de waarheid uiteindelijk wel aan het licht.