Echte liefde overwint alles, zelfs een oorlog

dinsdag 3 december 2019 - 14:21|Martien van Rijt
Mart en Anna van Rijt tijdens hun 40-jarig huwelijk op Vlieland.

De Tweede Wereldoorlog woedde in de periode 1940-1944 ook in de Peel. Nu, 75 jaar later, staan we stil bij onze bevrijding. Een jaar lang blikken we in deze rubriek terug op de gebeurtenissen van toen. Van algemene verhalen tot persoonlijke herinneringen uit Asten, Someren, Deurne en omgeving. Vandaag aflevering 48: Echte liefde overwint alles, zelfs een oorlog …

Mijn vader heeft nooit veel verteld over de periode die we nu kennen als Tweede Wereldoorlog. Toch heeft hij veel meegemaakt, maar hij behoorde tot de grote groep mensen die liever niet over die donkere periode praatte. Mijn moeder heeft veel meer verteld over vroeger en dus ook over de periode ‘40-‘45. Ze heeft de oorlog bewust meegemaakt, want ze is in 1925 geboren. Toen ze tachtig jaar werd, hebben twee broers van me haar levensverhaal gefilmd en vastgelegd. Daarin vertelt mijn moeder ook over de oorlogsperiode. Een jaar of vier geleden heb ik haar eveneens laten vertellen over de oorlog, ter voorbereiding op de interviews die ik wilde afnemen met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog. Hoewel ze toen al negentig jaar oud was, klopte haar verhaal met hetgeen ze tien jaar eerder vertelde. Aan de hand van beide opnames heb ik het volgende verhaal samengesteld.

Martien van Rijt

Anna van Bakel was een week voordat de oorlog uitbrak vijftien jaar geworden. Een jonge meid die al enkele jaren dienstbaar was geweest als hulp in de huishouding en als boerenmeid. Vroeg in de ochtend van de tiende mei 1940 hoorde ze vliegtuigen laag overkomen. Het geronk van de vele motoren was dermate luid dat ze besefte dat er iets aan de hand was. Een dreiging van een oorlog was haar eerder niet duidelijk geworden. Niet gek natuurlijk, er was geen televisie, amper radio en de krant werd toentertijd door een selecte groep mensen gelezen. Zo was het voor haar van het ene op het andere moment oorlog.

Liefde bloeit op
Toen Anna in de tuin van haar ouderlijk huis stond te werken, zag Hein van Rijt die er fietsend voorbij kwam, haar zo bezig. Hein had een steenhouwerij aan de Hagelkruisweg waar hij dorpels en aanrechtbladen van graniet en marmeren grafzerken maakte. En hij had samen met zijn vrouw Dien ook een grote kinderschaar. De familie Van Rijt was daarom op zoek naar ondersteuning in de huishouding. Hij zag de jonge Anna en dacht: “Dat is net een meid om bij ons te komen helpen!” Omdat de familie Van Bakel het geld goed kon gebruiken, werd er niet lang over gesoebat en al snel ging Anna bij de familie Van Rijt werken.

Een gezin met enkele meiden, maar met vooral veel jongens en Martien, de oudste van het gezin Van Rijt, was maar een jaar jonger dan Anna. Het duurde niet lang of, ondanks de donkere periode waarin men vertoefde, de liefde tussen die twee bloeide op!

Deze liefde hield stand, ook toen Anna weer een andere werkplek kreeg. Ze werd boerenmeid bij de familie Van Heijst aan de Kulert. Thijs en Daat van Heijst waren nog jong en hadden het bedrijf van Thijs’ vader voortgezet. Een gemengd bedrijf met koeien en suikerbieten. Anna had nog nooit een koe gemolken, maar dat werd snel geleerd en samen met knecht Jan Munsters was ze verantwoordelijk voor het welzijn van de koeien.

Als er vliegtuigen over kwamen of er werden redelijk dichtbij granaten afgeschoten, dan werden Anna en Jan door Thijs gewekt en ging het richting schuilkelder. Die lag achter het bakhuis. Thijs had die kelder zelf gemaakt. Het was eigenlijk een voedersilo. Hij had in de grond in cirkelvorm een muur gemetseld met een doorsnede van ongeveer vijf meter. Op die muur had hij balken gelegd en daar bovenop lagen planken. Tenslotte dekte een flinke laag aarde de kelder af. In de schuilkelder stonden wat banken en er was een kleine voedselvoorraad. De boerderij was dichtbij, dus als ze langer in de kelder zaten, was er snel even wat te eten gehaald.

Als ze de kelder in werden geroepen, was dat voor Anna het teken om brood met kroet (stroop) te eten. Ik laat mijn moeder aan het woord: “Ik had dan altijd honger en die kroet had ik zelf gemaakt, dus! Tegen de tijd dat ik de boterhammen op had, was het meestal ook zover dat we weer naar ons eigen bed toe konden. Niet alleen wij schuilden in die kelder, ook enkele onderduikers waren er dan. Zo weet ik nog dat er drie jongens waren die in het arbeidskamp Walsberg hadden gezeten. En een Joodse onderduiker zie ik nog zo voor me: Samuel van der Hoeden. Hij was niet zo erg jong meer, een jaar of vijfendertig. Hij was bij Thijs de enige Jood die er toen ondergedoken zat. Er zijn er natuurlijk veel meer geweest, maar dat heb je allemaal achteraf gehoord. Er werd in die tijd niet over gepraat!

Toen Samuel zou komen, had Thijs ons vooraf verteld en op het hart gedrukt dat we er met niemand over mochten praten. Ik wist toen niet waarom, en ik wist ook niet dat hij een Jood was. Hij werd Sam genoemd. Hij was in z’n eentje bij de familie Van Heijst, maar kreeg af en toe bezoek van familieleden, die moeten dus wel in de buurt ondergedoken gezeten hebben. Ze zaten dan de hele nacht bij hem op de kamer. Zelf had ik ook gewoon contact met hem, maar we spraken nooit over zijn familie of over de plaats waar hij vandaan kwam. Het ging dan over alledaagse dingen. Het enige wat ik van hem wist, is dat hij tandarts was, maar bij Thijs was hij zogenaamd een van de knechten.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding


Martien van Rijt (rechtsonder) tijdens zijn diensttijd.

Bevrijding
“De dag van de bevrijding zaten Jan Munsters en ik in de wei onder de koeien. Terwijl we aan het melken waren, kwamen de granaten die afgeschoten werden vanaf de Langstraat, bij ons in de wei neer! Het was hartstikke gevaarlijk, maar Jan en ik molken maar door tot we klaar waren. Op een gegeven moment kwam er een in burgerkleding gestoken Duitser vragen langs welke weg de Duitsers zich terugtrokken. Ik wees toen richting Venray. Dat moet een deserteur geweest zijn, heb ik me later weleens bedacht. Toen we terugkwamen op de boerderij, hebben we tegen Thijs gezegd dat we het te gevaarlijk vonden en dat we zo niet meer wilden melken. Thijs heeft het vee toen in een andere wei, dichterbij de boerderij gezet. Daarna werd de schuilkelder opgezocht, want de Duitser had ook verteld dat het er flink op zou gaan.

Toen na een lange periode van beschietingen de Walsbergse onderduikers kwamen zeggen dat we bevrijd waren, wilden we de kelder uit. Ik heb nog nooit iemand zo blij gezien als dat Samuel toen was! Hij danste met iedereen die hij te pakken kon krijgen. Maar de vrolijkheid duurde niet lang, want een Engelse soldaat op een tank gebaarde ons dat we als de wiedeweerga weer de kelder in moesten. Het bleek nog lang niet veilig te zijn.

Tegen de avond was het dat wel; de Duitsers waren verdreven. De Duitsers die er nog waren, waren dood … Ik heb er nog wel enkele zien liggen. Op de hoek van het erf van Thijs lag een Duitse soldaat met de foto’s van zijn vrouw en kinderen in de hand. Hij heeft voor hij stierf nog een blik op ze kunnen werpen. Verschrikkelijk, vond ik dat!”

Tekst gaat verder onder de afbeelding


Mart van Rijt tijdens zijn diensttijd op Vlieland.

Drama
In diezelfde periode deed zich even verderop een drama voor. Een Duits vliegtuig werd door het afweergeschut dat stond opgesteld ten zuiden van de spoorweg onder vuur genomen. Om snel hoogte te winnen en buiten het bereik van de kogelregen te komen, moest het vliegtuig ballast kwijt en de bemanning liet twee bommen vallen. Anna: “Ik weet nog dat ik met Thijs in het veld stond toen dat gebeurde. Ik zie die twee bommen nog vallen!” Wat Anna toen nog niet wist, werd later duidelijk. Bij de familie Van Rijt aan de Hagelkruisweg hadden ze niets in de gaten tot ze het afweergeschut hoorden. Dat was het sein om zo snel mogelijk naar binnen te gaan en de kelder op te zoeken. Hein was nog buiten en hij koos ervoor om in de turfschop te schuilen. Dientje daalde met een deel van de kinderschaar af de kelder in. Oudste dochter Nellie stond de boel aan de kant te doen in de keuken. Het was een mooie dag en de buitendeur stond open. “Kom nou toch gauw, Nellie, het is veel te gevaarlijk!”, smeekte Dien haar dochter de kelder in te komen, maar Nellie wilde klaar zijn met het huishoudelijk werk. Toen de bemanning van het in nood verkerende vliegtuig de bommen liet vallen, waren ze ter hoogte van de Hagelkruisweg en met een snerpend, fluitend geluid doken de granaten richting Zeilbergs grondgebied. Op de grond ontploften de ondingen en een granaatscherf zocht zich een weg richting de openstaande keukendeur van de familie Van Rijt. Nellie werd getroffen en was direct een been kwijt. Ook Nellie’s broertje Henk werd geraakt door splinters en had vele kleine - niet levensgevaarlijke - verwondingen. Buurman Van den Berkmortel, aan de overkant van de weg, werd ook getroffen en vond de dood tijdens die verschrikkelijke dag.

Anna werd direct verwittigd en samen met Hein van Rijt is ze naar het ziekenhuis in Deurne gelopen. Toen ze daar arriveerden, waren de artsen bezig met een poging het leven van Nellie te redden.

“We hebben, toen ze klaar waren, even aan het voeteinde mogen staan, maar Nellie was nog niet bij bewustzijn. Dezelfde dag kwam ze bij kennis en vroeg ze aan haar vriendin of die wilde zorgen dat ze nog met klein Theooke naar het ziekenhuis zouden komen. Ze wilde haar jongste broertje nog graag even zien. Dat is gelukt, maar daarna is ze al snel overleden.”

Martien werd, middels een briefkaart die het Rode Kruis richting Raalte liet gaan, op de hoogte gesteld van het verlies van zijn zus. Een hard gelag, maar daar stond de familie Van Rijt niet alleen in. Gedurende de oorlog en ook daarna nog vielen vele mensenlevens te betreuren. Ook Nellie verloor haar leven ná de bevrijding van Zeilberg.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


Nellie van Rijt, de omgekomen zus van Mart.

Weer thuis
Waar het zuiden bevrijd was, was dat met Nederland boven de rivieren nog niet het geval. Martien – die inmiddels in Luttenberg ondergedoken zat - moest zich ook schuil houden en dat duurde tot mei 1945. Toen pas werd de doorgang naar het zuiden veilig en vrijgegeven. Lopend, fietsend en met het openbaar vervoer wist Martien de weg naar Zeilberg af te leggen. En op een zondagochtend zat hij plotseling in de Zeilbergse kerk tijdens de mis. Ties, de broer van Anna, koos ervoor om zijn gebruikelijke kaartuurtje bij Nierke Beijers na de mis een keer over te slaan en rende op een vierklets richting huis. Daar vertelde hij tegen Anna dat Martien van Rijt in de kerk had gezeten. Zijn woorden waren nog niet koud of Martien stapte binnen op de Merlenberg.

De liefde van het paar had niet geleden onder de verschrikkelijke tijd die oorlog heet. Nadat Martien zijn dienstplicht had vervuld op Vlieland, trouwde het stel op 9 mei 1949. Dat was, op een dag na, precies negen jaar nadat Anna de zwaar ronkende motoren van de Duitse vliegtuigen boven zich hoorde …

Tags

Gerelateerde nieuwsberichten

Man onwel na chemische lucht in trein bij station Deurne DEURNE - Hulpdiensten zijn uitgerukt naar het station in Deurne nadat een man in de trein onwel is geworden. Zeker vier brandweerwagens en twee ambulances zijn ter plaatse en ook... 13 december 2019 - 12:13
Deurnese Jasper mag panda’s verzorgen in China DEURNE – Jasper Spaaij (20) uit Deurne deze week naar China vertrokken om zestien dagen te mogen helpen met het verzorgen van pandaberen. Hij deed mee aan een wedstrijd van... 12 december 2019 - 11:17
Prijswinnaars Sinterklaaspuzzel DEURNE - De prijswinnaars van de Sinterklaaspuzzel zijn bekend. Uit de vele inzendingen hebben onderstaande namen een leuke prijs gewonnen. De winnaars worden op de hoogte gesteld. 1e prijs: 4... 12 december 2019 - 10:39
Dorpsquiz Deurne Wittut in nieuw jasje DEURNE - De vierde editie van Deurne Wittut vindt volgend jaar plaats op zaterdag 3 oktober. De voorbereidingen zijn echter al in volle gang. In de organisatie vonden enkele mutaties... 12 december 2019 - 09:37
IJsfestijn barst weer los DEURNE - Het IJsfestijn gaat komende vrijdag weer van start in Deurne. Deze week is er hard gewerkt om de baan op te bouwen, zodat kinderen in Deurne weer ruim... 12 december 2019 - 09:30
Koninklijke onderscheiding voor brandweermannen DEURNE - Zeven brandweermannen uit de gemeente Deurne hebben dinsdagavond een koninklijke onderscheiding uitgereikt gekregen uit handen van burgemeester Hilko Mak. Gerold Pijnenburg, Cor Derix, Joost Sijben, Patrick Manders, John... 11 december 2019 - 09:18