Groepsfoto op de Crisishoeve, 1944. Het gezicht van Martien van den Eijnden is vanwege veiligheidsredenen onherkenbaar gemaakt.

De Crisishoeve en het verzet

vrijdag 30 augustus 2019 - 11:49|Hans van Toer

De Tweede Wereldoorlog woedde in de periode 1940-1944 ook in de Peel. Nu, 75 jaar later, staan we stil bij onze bevrijding. Een jaar lang blikken we in deze rubriek terug op de gebeurtenissen van toen. Van algemene verhalen tot persoonlijke herinneringen uit Asten, Someren, Deurne en omgeving. Vandaag aflevering 34: De Crisishoeve en het verzet.

In 2015 nam de werkgroep Dodenherdenking Zeilberg video-interviews af met een aantal dorpsgenoten. Mensen die de oorlog bewust hadden meegemaakt. De vraag ‘Wat wist je van het verzet of over onderduikers?’ werd steevast beantwoord met: ‘Niets, daar werd niet over gepraat!’ Enkele geïnterviewden voegden daaraan toe dat ze zich weleens afvroegen wie toch die vreemde man of vrouw was, die plotseling als knecht of als hulp op bepaalde adressen verbleef. In het geval van verzetsactiviteiten vroeg men zich ook af wie erachter zat, maar het was een ongeschreven wet dat er niet openlijk over dergelijke zaken werd gepraat.

Als je nu vanuit Zeilberg over de Griendtsveenseweg richting Griendtsveen rijdt en de Klaverweg bent gepasseerd, dan staat er tot aan het Leegveld nog één boerderij langs de weg. Een boerderij die een naam draagt: de Crisishoeve. En die boerderij vormde in de oorlogsjaren een centrum van verzet. Het is goed je dan te beseffen dat daar door mensen vele risico’s zijn genomen, met gevaar voor eigen leven. Er werden onderduikers, piloten, joden en gevluchte verzetsmensen opgenomen om ze te beschermen tegen de Duitse bezetter.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


De Crisishoeve.

Martien van den Eijnden woonde daar bij zijn ouders en samen met een hele ploeg andere verzetsstrijders, waaronder Astenaar Frits de Bruijn. Er werden gestrande piloten verborgen en als het op de ene plek te gevaarlijk werd of als zo’n adres overbezet raakte, dan werden piloten via diverse routes naar bevrijd gebied gesmokkeld, zodat zij weer ingezet konden worden in de strijd tegen de Duitsers.

Het netwerk waartoe de Crisishoeve behoorde, bestond voornamelijk uit de boerderijen van Harrie van Otten uit Erp, Manders uit Bakel, Van Staveren uit Veulen, Witteveen uit Zeilberg, van de Putten en Struik uit Vlierden, Houben uit Asten, de families Smedts, Poels en Geurts van de Zwarte Plak bij het dorpje America, Piet Gitzels uit Liessel, pastoor Vullinghs uit Grubbenvorst, koerierster Joke Folmer uit Venlo en De Witte uit Sittard.

Op 5 september aanstaande is het precies vijfenzeventig jaar geleden dat Martien van den Eijnden en Frits de Bruijn werden vermoord door een groep Duitse Wehrmachtsoldaten.

Martien, 27 jaar oud, was een zoon van Johannes en Hendrina van den Eijnden en hij was slager. Daarom had hij een vergunning om met een bestelwagen vlees te bezorgen. Daarmee heeft hij ook piloten, onderduikers en joodse mensen kunnen helpen door ze te vervoeren naar veilige plekken. Martien beschikte tevens over een motor.

Frits (23) was een zoon van Petrus Johannes Gijsbertus de Bruijn (1891-1960) en Johanna Maria Sanders (1878). Hij vervulde vanaf 18 december 1939 zijn militaire dienst bij het 11e Regiment Motorartillerie. Later tijdens de bezetting was hij verzetsstrijder en lid van de RVV-Verzetsgroep Deurne. In die periode was hij bij zijn verzetskameraden bekend onder de naam Alphons.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


Martien van den Eijnden. 

Die vijfde september 1944 staat bekend als Dolle Dinsdag, de dinsdag dat de Duitsers in Nederland massaal hun stellingen verlieten en richting de Heimat trokken, omdat ook zij meegingen in het gerucht dat de geallieerden in aantocht waren. Die dinsdag dachten vele Nederlanders dat binnen enkele weken of misschien zelfs dagen de oorlog ten einde zou zijn. Het was een dag vol euforie en leedvermaak jegens de bezetter, die door sommigen al gevierd werd door openlijk het rood-wit-blauw tevoorschijn te halen. Maar achteraf bleek dat het nog lang niet zover was. Hoewel de geallieerde legers als een warm mes door zachte boter de Duitse linies in Frankrijk en België hadden doorboord, was door deze snelle opmars de afstand met de Normandische kust, waar op dat moment nog alle voorraden via de bekende Mulberryhavens bij Arromanches aan land kwamen, groot geworden. Te groot! Daardoor dreigden Britse, Amerikaanse en Canadese tanks zonder benzine te komen staan en konden ook voedsel en munitie niet aangeleverd worden. De geallieerde opmars stokte en dat gaf de Duitse generaals de kans om na die Dolle Dinsdag het Duitse leger te herorganiseren. Gebieden zoals de Peel, Noord-Limburg en Gelderland werden opnieuw bezet, nadat ze die eigenlijk min of meer verlaten hadden.

Terug naar Martien van den Eijnden, Frits de Bruijn en de Crisishoeve. Terug naar 5 september 1944. Wat is er toen aan de spoorbaan tussen Griendtsveen en America gebeurd en wat ging eraan vooraf?

Op 4 september 1944, de avond voordat Martien en Frits de spoorlijn zouden saboteren, vond er een bespreking plaats op de Crisishoeve. Daar waren naast Martien en Frits ook Henk Struik en enkele andere verzetsmensen bij aanwezig. Bij het vertrek werd afgesproken dat Henk de volgende morgen zou terugkomen. Er was niets afgesproken over een eventuele klus voor die volgende dag.

‘s Nachts ontspoorde een Duitse trein na een sabotagedaad ter hoogte van de Clarinet in Zeilberg. Duitse militairen trokken vervolgens de Zeilberg in en gingen huis-aan-huis om mannen en jongens mee te nemen om te helpen de ontspoorde trein weer op de rails te krijgen. Zelfs de pastoor van Zeilberg ontkwam niet aan die verplichting. Toen Henk Struik onderweg was naar de Crisishoeve, werd hij staande gehouden door mevrouw Peijenburg, die hem vervolgens verstopte bij haar in huis. Ze was bang dat hij anders door de Duitsers gepakt zou worden, mee zou moeten helpen aan de trein en dan naar Duitsland zou worden overgebracht. Zodoende kwam Henk die morgen niet op de Crisishoeve aan.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


Martien van den Eijnden met enkele geallieerde piloten.

Wat gebeurde er dan op die ochtend van dinsdag 5 september?

In verband met dit artikel had ondergetekende een gesprek met Annie Slaats-van den Eijnden. Annie, geboren in 1932, is een dochter van Toon van den Einden, de oudste broer van Martien. Annie vertelde dat Martien en Frits een paar dagen voordat ze werden vermoord zagen dat Duitse soldaten de fiets van twee kinderen afpakten. Ze werden daar zo kwaad om, dat ze die Duitsers met de auto achterna zijn gegaan, de fiets terugpakten, en deze vervolgens weer teruggaven aan de kinderen. Een dappere daad, die ook helemaal uit de hand had kunnen lopen! Maar het kan zijn dat Martien en Frits hierbij gebruikmaakten van Duitse uniformen die ze ooit in hun bezit hadden gekregen.

Martien ging altijd bij zijn moeder langs om haar gedag te zeggen voordat hij een sabotage of verzetsdaad ging plegen, of hij dat deed uit voorzorg voor het geval dat er iets zou gebeuren …! Dat weten we niet want ook met zijn ouders, broers en zussen praatte hij niet over wat hij en andere deden in het verzet. Dat deden ze ook uit voorzorg voor het geval ze opgepakt zouden worden.

Opmerkelijk is wel dat Martien voordat hij met Frits het spoor bij Amerika onklaar ging maken niet bij zijn moeder langs is geweest om goedendag te zeggen. Moesten zij heel snel handelen? Of waren de andere keren dat hij gedag kwam zeggen toch gewoon moederliefde geweest, zoals zoveel zonen dat bij hun moeder doen? Het verzet blijf tot op de dag vandaag voor velen een onbesproken verhaal waar wij achteraf naar de waarheid moeten gissen.

Terug naar 5 september ‘s ochtends vroeg, ondertussen stond er een Duitse transporttrein stil tussen America en Griendtsveen.

Martien en Frits zijn naar dat spoor gegaan, waarschijnlijk met de auto of met de motor van Martien. Ze hebben hun vervoersmiddel in de buurt van het spoor waar nu het monument van De Zwarte Plak staat geparkeerd en zijn daar aan de slag gegaan.

Martien en Frits werden daarbij door de Duitsers op heterdaad betrapt en geëxecuteerd. Hoe de executie heeft plaatsgevonden weet niemand, maar gezien de verwondingen werden ze vermoedelijk doodgeslagen en in hun hart geschoten.

Ze werden gevonden door een boer uit de Voorpeel, die ze naar het arbeiderskamp vlakbij het huidige monument bracht. Daar is dokter Van Noord uit Deurne nog bij hen geweest, maar die kon alleen maar vaststellen dat Martien en Frits op Dolle Dinsdag 5 september aan hun verwondingen waren overleden. Een gewaarschuwde priester heeft hun de laatste sacramenten toegediend. Nadat Martien en Frits in het arbeiderskamp gekist waren, is Frits naar Asten gebracht waar de pastoor, enkele paters en misdienaars al stonden te wachten om Frits naar zijn laatste rustplaats te brengen.

Zijn brute dood hakte erin bij de familie De Bruijn. Zo werd zijn moeder nooit verteld hoe hij precies was overleden, men hield het op ‘geëxecuteerd’. Martien is naar de Zeilberg gebracht, waar de familie Van den Eijnden in de kerk zat te wachten. Daar is hij ‘s avonds op het parochiekerkhof begraven.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


Frits de Bruijn.

In de opening van dit artikel had ik het over de heenweg die langs de Crisishoeve voert, maar als je nu op de terugweg weer langs de Crisishoeve komt, bedenk dan dat ondanks dat Martien en Frits bekend stonden als jongens die misschien af en toe onbesuisd te werk gingen en voor de duvel niet bang waren (dus ook niet voor de Duitser), zij in die akelige en angstige periode voor ons, die voor, tijdens en na de oorlog geboren zijn, veel kastanjes uit het vuur hebben gesleept. Na de oorlog werden Martien en Frits postuum onderscheiden met de Amerikaanse Medal of Freedom.

Bronnen: Fotoarchief Rinus Otterdijk, www.oorlogsslachtoffers.nl, Waarheid en leugen in het verzet (Mathieu Smedts), In stilte herdenken (Miranda en Jan van de Mortel), Deurne 40-45 (Nol van Gisteren), De Peel in perspectief, april 2004 (Tij Kools), familie Van den Eijnden. Piet Bouwmans, ‘In dienst van hun naaste’ van Bart M. Rijnhout en fotocollectie ZHE.

 

Tags

Gerelateerde nieuwsberichten

Reactivering vliegbasis ‘ongewenste ontwikkeling’ REGIO – De plannen voor reactivering van vliegbasis De Peel leiden ook bij gemeenten tot zorgen. Onder meer Deurne, Asten en Helmond noemen de heropening van de militaire basis een... 20 september 2019 - 10:04
Belevingstheater Lifvik weet te boeien DEURNE – Het was een gewaagd project. Een theatervoorstelling met lokale talenten uit de regio in een loods bij Natuurpoort De Peel. Dat klinkt minder uitdagend dan hoe Lifvik uiteindelijk... 20 september 2019 - 09:06
Man opgepakt voor mishandeling Milheeze MILHEEZE - De politie heeft een 34-jarige Helmonder opgepakt die op 24 augustus een andere man in het gezicht zou hebben geschopt. De verdachte zit vast voor verder onderzoek. De... 16 september 2019 - 15:16
In beeld: World Trade Center in het gemeentehuis DEURNE - De maquette van het World Trade Center van Daan van der Steijn was woensdagavond te zien in het gemeentehuis van Deurne. Tussen 20.00 uur en 21.00 uur kwamen... 13 september 2019 - 15:15
Deurnese celbioloog in race voor prijs DEURNE - Rik van der Kant (35) uit Deurne is een van de drie genomineerden voor een Young Outstanding Researcher Award. De celbioloog dingt mee naar een prijs ter waarde... 13 september 2019 - 14:15
De bevrijding van Someren en Asten De Tweede Wereldoorlog woedde in de periode 1940-1944 ook in de Peel. Nu, 75 jaar later, staan we stil bij onze bevrijding. Een jaar lang blikken we in deze rubriek... 13 september 2019 - 13:16