Kalkzandsteenfabriek Hoogdonk in Liessel.

'D'n Brink draait als nooit tevoren'

vrijdag 11 augustus 2017 - 15:28|Ine van Hal

LIESSEL - Bij kalkzandsteenfabriek Hoogonk in Liessel produceerden 40 medewerkers in de eerste jaren jaarlijks 60 miljoen stenen. Sinds 2015 produceren 40 medewerkers jaarlijks 100.000 kubieke meter kalkzandstenen en cellenbetonelementen en -panelen. In die tussenliggende periode is er heel wat veranderd; van het met de hand verladen van stenen uit een draaitafelpers tot aan een digitaal aangestuurd productieproces. Het bedrijf kende in de loop der jaren heel wat verschillende eigenaren, maar draait nu volgens vestigingsmanager Henk Ehrismann als nooit tevoren.

De eerste eigenaar was Gijsbertus Antonius (Bert) van den Brink, die in 1954 de Hoogdonk in Liessel oprichtte. De familie van den Brink had een kalkzandsteenfabriek in Huizen en enkele zonen, die in de voetsporen van hun vader wilden treden. Na onderzoek in verschillende plaatsen in Brabant en Limburg trof Bert in Liessel een locatie aan, waar precies het juiste zand voorkwam waarnaar hij op zoek was. Of, zoals Henk Ehrismann het uitlegt: "Het moest kwartshoudend zand zijn in een winbare situatie. Voor de poort van de fabriek ligt de Peelrandbreuk. Aan deze kant van de breuk is het zand gemakkelijk winbaar omdat het hoog aan de oppervlakte ligt. Aan de andere kant van de Peelrandbreuk is het niet te vinden. Het is er misschien wel, maar dan ligt het veel dieper."
Van twee boeren kocht Van den Brink 15 hectare landbouwgrond en van de gemeente Deurne 20 hectare veengrond. "Er waren in die tijd wel enkele zandwinningen, maar van een plas was nog geen sprake", aldus Ehrismann. "Enkele aannemers waaronder Daniëls uit Zeilberg en Manders uit Liessel hadden er een zandwinning. Voor het overige waren er alleen weilanden en heidegrond."

'De stenen werden met de hand vanuit een draaitafelpers op een kar geladen'

Eeuwenoude streek
De Deurnese schrijver Frans Babylon wijdde een verhaal aan de nieuwe fabriek in het Deurne's Weekblad no 21 d.d. 19 augustus 1955. Niet te verwarren met het Weekblad voor Deurne; het Deurne's Weekblad was zoals de ondertitel luidde een: Bijvoegsel van de Helmondse Courant voor Deurne. 'Dit nieuwe bedrijf is een typisch voorbeeld van de modern-ekonomische ontwikkeling in deze eeuwenoude streek waar onze voorouders zich afbeulden in een noodgedwongen turfwinning en primitieve landbouw', schreef Babylon. 
In het eerste halfjaar werden in Liessel 10 miljoen stenen geproduceerd. In de jaren daarna liep het aantal medewerkers op tot 75 en de productie tot 60 miljoen stenen per jaar. "Dat gebeurde allemaal handmatig. De stenen werden met de hand vanuit een draaitafelpers op een kar geladen", zegt Ehrismann. "In die tijd werd de productie uitgedrukt in BWF, voluit basis Waalformaat. Dat is de kleinste soort steen. Tegenwoordig meten we de productie in kubieke meters en spreken we over circa 100.000 kubieke meter per jaar."
Overigens werd in de volksmond zelden gesproken over Hoogdonk als men het over de kalkzandsteenfabriek had. Henk Ehrismann: "Zelf woon ik in Helmond. Toen ik hier 25 jaar geleden begon en aan mensen vertelde dat ik bij Hoogdonk werkte, wist in de hele regio niemand wat ik bedoelde. 'Oh, bij D'n Brink', zeiden ze dan." De benaming De Brink is naar alle waarschijnlijkheid ontleend aan de naam van de oprichter. Zelf noemde hij zijn bedrijf naar de hoge en droge zandrug, de Hoogdonk geheten, waarop de fabriek gebouwd werd. Overigens is de naam De Brink dermate ingeburgerd, dat de zandwinningsplas onder die naam op plattegronden en landkaarten vermeld wordt. De vijver die door de zandwinning ontstond groeide uit tot een waterplas met een afmeting van 32 hectare en een diepte van 25 meter.

 'Die groepjes boksten tegen elkaar op, dat waren spannende tijden'

Walvissen in de Peel
Niet alleen het juiste zand lag dicht aan de oppervlakte nabij de Peelrandbreuk waar Hoogdonk gevestigd werd. Door de wijze van baggeren die aanvankelijk gehanteerd werd kwam er heel wat meer naar boven, zoals brokstukken die uiteindelijk een walvisbot of een kies van een mastodont, de voorloper van de mammoet en de olifant, bleken te zijn. Ehrismann: “Dat was voer voor amateurarcheologen. Hoogdonk werkte samen met twee musea, het huidige Klok en Peel in Asten en De Groene Poort in Boxtel. Groepjes amateurarcheologen zochten regelmatig samen met groepjes medewerkers van Hoogdonk naar bijzondere vondsten in het gedregde zand. Die groepjes boksten tegen elkaar op, dat waren spannende tijden.”
Een van de amateurarcheologen was Noud Peters, samensteller van het boek: Brabant tussen walvissen en mastodonten, fossielen uit Liessel. In het boek geeft hij een overzicht van alles wat er in Liessel gevonden werd, zoals haaientanden, walviswervels, resten van vogels, zeeëgels, zeesterren. Maar ook zaden van planten en artefacten die wijzen op de aanwezigheid van mensen. In onder meer het museum Klok en Peel in Asten en het heemhuis van heemkundekring HN Ouwerling in Deurne zijn archeologische vondsten uit Liessel te zien.
Later wijzigde de methode van baggeren, waardoor er een einde kwam aan de archeologie in Hoogdonk. “Er werd jarenlang gebaggerd met een eigen drijvend kraanschip. Als gevolg van veranderende milieueisen gebeurt dat de laatste jaren met een extern ingehuurde elektrische zuiger. Gedurende drie a vier maanden per jaar zuigt deze een hoeveelheid zand naar boven, waarmee we zowat een jaar vooruit kunnen”, legt de vestigingsmanager uit. “In 2000 hebben we vergunning gekregen voor uitbreiding van de plas, waarmee we nog minstens tien jaar vooruit kunnen.”

'Xella is een wereldwijd concern dat zich uitstrekt over 46 landen'

Verschillende eigenaars
Bert van den Brink was behalve oprichter van de Hoogdonk in Liessel en kalkzandsteenfabrieken in Ossendrecht en het Belgische Genk, ook betrokken bij de oprichting van het Deurnes Industrieel Contact (red.: het huidige Ondernemend Deurne waarin DIC is samengegaan met OVD). “Er was hem veel gelegen aan een degelijk netwerk tussen ondernemers en aan goede contacten met de burgemeester en wethouders", zegt de vestigingsmanager. Van den Brink verkocht zijn bedrijven samen met het voormalige moederbedrijf in Huizen in 1988 aan de Zweedse groep Euroc. Sindsdien had de kalkzandsteenfabriek diverse eigenaren, waaronder de Duitse groep Haniel. In 2003 werd het Xella concern afgesplitst van Haniel. "Xella is een wereldwijd concern dat zich uitstrekt over 46 landen. Het Nederlandse hoofdkantoor is in Vuren gevestigd.”

'Sinds mei 2015 zijn we weer in bedrijf en kunnen we een gezonde, verwachtingsvolle blik naar voren richten'

35 vrachtwagens per dag
Zoals aan vele toeleveringsbedrijven voor de bouw ging de economische crisis ook niet voorbij aan Hoogdonk. Ehrismann: “In augustus 2013 hebben we het besluit moeten nemen de fabriek tijdelijk te sluiten. Alle medewerkers werden gedetacheerd bij nevenvestigingen. Sinds mei 2015 zijn we weer in bedrijf en kunnen we een gezonde, verwachtingsvolle blik naar voren richten. Het mooie is dat nagenoeg alle medewerkers terug zijn in Liessel, aangevuld met diverse uitzendkrachten. Er is zelfs een tekort aan medewerkers. We zijn met name op zoek naar technische medewerkers, onder meer voor onderhoudswerkzaamheden.”
Momenteel heeft kalkzandsteenfabriek Hoogdonk zo'n 40 medewerkers, die voornamelijk werkzaam zijn in onderhoud, productie en in de tekenkamer. De kantoorfuncties van alle zeven Xella vestigingen in Nederland zijn gecentraliseerd. De productie in Liessel bestaat tegenwoordig uit kalkzandstenen, cellenbetonblokken en cellenbeton vloer- en wandplaten. “In 85 procent van alle seriematig gebouwde woningen in Nederland wordt kalkzandsteen gebruikt. Aannemers sturen ons een tekening en onze tekenkamer rekent precies uit hoeveel elementen er in de wanden passen en hoe die in elkaar gelijmd moeten worden. Kalkzandstenen worden niet gemetseld met gelijmd met lijmmortel. Vanuit de tekenkamer worden de instructies digitaal naar de zagerij gestuurd, waar de machines ze oppakken en alles op maat zagen", aldus de vestigingsmanager. "Per dag gaan er tussen de 30 en 35 vrachtwagens de poort uit. We draaien nu als nooit tevoren.”

Visvijver De Brink

LIESSEL - De waterplas De Brink van kalkzandsteenfabriek Hoogdonk in Liessel wordt naast zandwinning ook gebruikt voor recreatieve doeleinden. Hengelsportvereniging de Peel heeft de plas in pacht als visvijver. Als tegenprestatie onderhouden vrijwilligers van de visvereniging de oevers.

De hengelsportvereniging heeft steigerplaatsen aangelegd rond de oevers, ze controleert de waterkwaliteit en de visstand en zet regelmatig vis uit in het water. Rondom de in het groen gelegen visvijver is het voor vissers aangenaam vertoeven.
Het water van De Brink nodigde met name in het verleden inwoners van Liessel en Deurne nog wel eens uit tot het nemen van een frisse duik. "Zwemmen was vanaf het begin verboden en dat is het nu nog", zegt vestigingsmanager Ehrismann van kalkzandsteenfabriek Hoogdonk. "De rede is dat het te gevaarlijk is. Op een diepte van 25 meter heeft water een temperatuur van 4 graden. In het water ontstaan gemakkelijk kolken. Wanneer je in een kolk terechtkomt met zo'n lage temperatuur verkrampen in korte tijd al je spieren. Ook je hart is een spier. Dat kan hele nare gevolgen hebben."

Gerelateerde nieuwsberichten

Deurne in de sneeuw DEURNE - Door de sneeuwval was Deurne vandaag gehuld in een winters decor. Fotograaf Marius van Deursen trok eropuit en maakte enkele mooie beelden. 10 december 2017 - 20:02
Waar naar toe dit weekend? DEURNE - Het is weekend! Er is weer van alles te doen in Deurne en omgeving. De zaterdag staat bol van muziek en wie in kerstsferen wil komen moet zondag... 8 december 2017 - 17:18
D’n Bogerd haalt 3.509 euro op met sponsorloop SINT JOZEFPAROCHIE - Leerlingen van brede school D’n Bogerd hebben eind oktober meegedaan aan de jaarlijkse sponsorloop. Het eindbedrag is nu bekend. De kinderen hebben in totaal 3.509,92 euro bij... 7 december 2017 - 16:11
Alles Kits bij De Plankeniers LIESSEL - Toneelvereniging De Plankeniers uit Liessel speelt zaterdag 9 en zondag 10 december de komedie Alles Kits in De Kastanje, Hoofdstraat 62 in Liessel. De voorstellingen beginnen om 20.00... 7 december 2017 - 09:33
Naar Japan dankzij Hetty’s Hutspot LIESSEL - De 24-jarige Colinda Oosterveen uit Liessel heeft afgelopen zaterdag een kookwedstrijd gewonnen in het luxueuze hotel Okura in Amsterdam. Met haar gerecht Hetty’s Hutspot won ze de hoofdprijs:... 7 december 2017 - 09:17
94-jarige met pensioen DEURNE - De 94-jarige Gerard Manders uit Deurne heeft vorige week donderdag afscheid genomen als vrijwilliger van begraafplaats Jacobshof in Deurne; hij is met 'vrijwilligerspensioen' gegaan. Samen met ruim tien... 6 december 2017 - 16:02